New Visual Culture of Modern Iran [Englisch] [Gebundene Ausgabe]

Here is a great chronicle of the revolutionary design work that is being done in Iran today. A MUST see for ALL designers -- Not just those interested in middle eastern work. Incredibly inspiring work.

Ondanks de gespannen politieke situatie in Iran geeft een jonge generatie Iraanse grafisch ontwerpers met hun culturele affiches nieuwe impulsen aan de Islamitische toegepaste kunst.
Filmmaker Sepideh Farsi, media-kunstenares Shirin Nesrat en Marjane Satrapi in haar autobiografische Persepolis-strips reageren in hun werk direct of indirect op hun vaderland Iran. En vooral over hoe het na de Khomeini-revolutie van 1979 fundamentalistisch-Islamitisch omzwaaide. Ofschoon werkend in het westen blijkt hun gehechtheid aan bijvoorbeeld de klassieke soefi of ghazal-poëzie of even hoogstaande prentkunst uit Iran oftewel Perzië als relatief onafhankelijk Arabisch cultuurcentrum groot.
Eenzelfde onafhankelijkheid kenmerkt veel hedendaagse Iraanse grafisch ontwerpers, die evenwel daar nog werken. Sinds Morteza Momayez, de Iraanse pionier van het moderne grafisch ontwerp eind 2005 overleed, zijn de ogen gericht op de 39-jarige Reza Abedini. Behalve als docent aan de kunstenfaculteit van de Universiteit van Teheran is hij zelfstandig art-director en stimulator van de jonge Biennale voor het Iraanse grafisch ontwerp.
Abedini's ontmoeting met Hans Wolbers, Nederlands tijdschriftontwerper en creatief directeur van bureau Lava, op een designcongres in Helsinki (..) leidde tot een boek over de "nieuwe visuele cultuur van Iran." Hiervoor selecteerde Abendini met Wolbers in Iran hedendaagse affiches, boekomslagen en vrij werk van grafische ontwerpers, waaronder Momayez, maar ook van studenten en hemzelf. Jaarlijks studeren zo'n 800 grafisch ontwerpers af.
Abedini lijkt nu de interessantste "culturele" ontwerper. Uitgekiend stapelt hij wolken calligrafie op en tegen mensfiguren of beeldfragmenten. Zijn asymmetrische composities volgen de diagonale stijl van revolutionaire pionier-ontwerpers als Rodchenko, El Lissitzky of de Nederlander Piet Zwart, begin 20e eeuw. Zelf noemt Abedini ook recentere Poolse en Duitse affiches als invloedsbronnen. Maar de Iraniër Morteza Momayez blijft de grootste inspirator. Van hem koos men een suggestieve affiche met een man wiens hoofd binnen een opmaakgrid zit geklemd. Trek zelf je conclusies, want het boek informeert nergens over de specifieke onderwerpen van de affiches met hun fraai gecalligrafeerde maar onleesbare teksten. Jammer, met deze onnodige zelfcensuur (?) wordt deze vormgeving domweg gereduceerd tot exotische decoratie, terwijl het daaraan juist vaak ontstijgt.
Een gemiste kans, temeer omdat in september 2004 dezelfde affiches wel vertaald werden bij een uitstekend interview met Abedini in het designblad Items, gepubliceerd door dezelfde uitgeverij.

Na de revolutie van 1979 emigreerden veel Iraanse kunstenaars. Tijdens en na de oorlog met Irak, 1980-88 ontwikkelden drie generaties grafisch ontwerpers in isolement affiches en boekomslagen met een internationaal karakter maar met een Iraanse ziel. Dat lijkt nog steeds zo, maar vervang op sommige ontwerpen de "woordbeelden" door Westerse letters, dan lijken ze toch wel op het alternatieve Amerikaans grafisch design uit de jaren negentig met grofkorrelige collages en "aangevreten" typografie.
Het blijft uiteraard bewonderenswaardig hoe Iraanse ontwerpers in een fundamentalistische samenleving hun eigen hedendaagse koers varen, niet alleen in de cultuursector ook in de reclame. Het kan namelijk ook akelig-anders zoals uiteraard niet afgebeelde, agressieve propagandaposters (of cartoons) uit de oorlogsperiode.e de Iraniër Majod Odderi een monster af met uitpuilende ogen, tegelijkertijd vlaggen van de VS.

[as published in Het Financieele Dagblad]